Verspreide stukken:

Zigeuners
Het Vestdijk-gevoel
Melancholie
Vrije wil
Psychose
Wetenschap
In licht van bomen...
Uittreksels

 

 

 

 


Over de vrije wil

Dit kopje is al een contradictie, want voor zover we kunnen nagaan bestaat er geen vrije wil. Er wordt wel heilig in geloofd.

De wet van oorzaak en gevolg zou zich niet uitstrekken tot de motievensfeer. Dat zou een wonder zijn. Het hele leven is een wonder, maar toch...

Minder ongelooflijk, maar verbazender omdat we meestal in de waan van de vrije wil leven: alles gebeurt zonder dat we er wezenlijk greep op hebben. Ondanks al onze cultuur leven we op ons instinct. Achteraf maken we onszelf wijs waarom we dit of dat deden, uit zogenaamd vrije wil.

Een van de vragen hieromtrent die mij bezighouden: hoe kan het dat het hele rechtssysteem van de beschaafde wereld gebaseerd is op het geloof in de vrije wil? Zijn we zo dom met z'n allen?

Een gruwelijke mogelijkheid: we willen, langs een omweg, de daders ontzien. Zonder geloof in een vrije wil zouden we alle misdadigers namelijk moeten straffen (argumenten: handhaving orde, vermijding bloedwraak, afschrikking), hoe onrechtvaardig volgens onze vrije-wil-moraal ook, maar met een vrije wil kunnen we met argumenten als moeilijke jeugd en indoctrinatie misdadigen onder ons toch nog ontzien. Misschien willen we dat graag, zoals we ook grote oorlogsmisdadigers zo ongeveer vereren als ze maar lang genoeg geleden hebben geleefd. Van hen overlevers stammen wij immers af.

In elk geval kunnen kunstenaars en schrijvers de (illusie van) de vrije wil voor hun werk missen als kiespijn. Zij kunnen hun werk alleen produceren vanuit het instinct. Dan doe je precies wat je moet doen en niks anders. Vandaar ook het idee dat het componeren, schrijven, schilderen of beeldhouwen vanzelf lijkt te gaan.

* * *





Valid XHTML 1.0 Strict

Valid CSS!