Verspreide stukken:

Zigeuners
Het Vestdijk-gevoel
Melancholie
Vrije wil
Psychose
Wetenschap
In licht van bomen...
Uittreksels


'Zigeuner' scheldwoord?


Enkele jaren geleden kwam ik in contact met iemand die veel voor zigeuners deed.

Tot mijn verbazing werd hij boos toen ik het woord zigeuner niet wilde inruilen voor een van zijn keus.

Alsof we een woord moeten weggooien als het veel is misbruikt. Op den duur kan dat zo zijn, maar het blijft een vreemd verschijnsel - politieke-correctheid.

* * *

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Zigeuners

Meer dan 1000 jaar onderweg en nauwelijks meer vastigheid gekozen dan familie en mondelinge overlevering.

Zijn zij instinct gebleven? Kan de mens nooit meer worden en behoren zij tot de weinigen die daarvan doordrongen zijn? Ze weigeren zich allerlei illusies te maken waar wij niet buiten menen te kunnen. Zijn de ontdekkingen van onze kunstenaars en denkers voor hen vanzelfsprekendheden? Hoe is het mogelijk dat zij onze culturen grotendeels hebben versmaad, alleen de kunsten gebruikend en en passant verrijkend?

Al jaren loop ik rond met deze en talloze andere intrigerende vragen omtrent de zigeuners. Met hun bestaan stellen ze ons voor raadsels, doen ze in feite hetzelfde als kunstenaars: ons met vragen opzadelen.

* * *

Jan Yoors, tapijten

Jan Yoors, tapijten

 

Jan Yoors (Antwerpen, 1922-New York, 1977) trok als jongen van 12 met een zigeunerkompania mee en bleef tien jaar bij ze.

Later schreef hij er een boek over, The Gypsies (Wij zigeuners). Een aanrader voor ieder die iets van zigeuners wil begrijpen.

* * *

De film Vengo van Tony Gatlif gaat niet alleen over flamenco. De muziek is belangrijk, maar prachtig wordt in de film gedramatiseerd hoe belangrijk de familie is. Het meest aangewezen individu offert zijn leven op alsof het niets is.

Het is een statement tegenover de westerse wereld dat de spastische, achterlijk lijkende jongen uit de film de muziek begrijpt, evenals wat zijn oom gaat doen om hem te redden.

Begeestering en overgave zitten in het instrumentale nummer El Moro, maar ook het vermogen los te laten: ze houden er zomaar mee op.

In het lied Naci en Alamo wordt gezongen: 'ik heb geen plek, ik heb geen land, geen vaderland', maar behalve weemoed klinkt er een triomfantelijkheid in door die mij nog veel dieper raakte. Wij hoeven al die onzinnige bindingen en banden niet, lijkt de zangeres te bedoelen, wij leven bij de dag, muzikale zoogdieren die we zijn, zigeuners.

De zogenaamde vooruitgang is een proces van egalisering en vernietiging. Er is een ontwikkeling gaande naar een wereldwijde, armetierige monocultuur waarin geen plaats meer is voor alles wat kleinschalig, plaatselijk of apart is, hoe waardevol ook. Het motto lijkt te zijn: 'Weg met de laatste primitieve volkeren, beschaven die Papoea's en die pas ontdekte stam in het Amazonegebied, moderniseren dat achterlijke Portugal met z'n eigenwijze taal en sombere muziek, en civiliseren die primitieve zoogdieren die die zigeuners denken te kunnen blijven. Waarom? Omdat wij het allemaal beter weten.' Terwijl we niks weten.

'Dan krijgen we vanzelf wel weer subculturen,' hoor ik al opperen, maar die zijn niet authentiek, ze verhouden zich tot 'the real McCoy' als kastomaten tot moestuintomaten.

* * *

Zigeuners en de vrijheid

Vanwaar het idee dat zigeuners vrij zijn? Jan Yoors zegt over gaje-jongens en -meisjes die naar zijn kompania kwamen kijken: 'Ze droomden ongetwijfeld ongedurige dromen over onze vrije, zorgeloze levenswijze, die ze maar al te vaak verwarden met de bandeloosheid waarnaar ze zelf misschien verlangden' (de gaje zijn de nietzigeuners).

Ik hou het erop dat hun (vele) leefregels dicht staan bij onze natuur, waar wij telkens van neigen te vervreemden. Wij denken los te kunnen komen van de familie. Wij verliezen ons in bezit, beregeling en beheersing, zij houden het merendeels bij hun levenslust, hun creativiteit en hun overlevingsdrang.

* * *





Valid XHTML 1.0 Strict

Valid CSS!