De twintig artikelen Ondertitelaar! van Brigit Kooijman en Harrie van der Meulen, die in 2000 in de Volkskrant zijn verschenen, zijn nu beschikbaar via de site van Bartho Kriek.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20       home Bartho Kriek

 


1. Een opblaaspop is geen explosieven-expert
de Volkskrant, Dag in Dag uit, 21 juni 2000
Brigit Kooijman en Harrie van der Meulen

Hoe vertaal je het kakofonische geschreeuw van deelnemers aan de Jerry Springer Show? Wat doe je met een Engelse woordgrap? Ondertitels op televisie zijn vaak aanleiding voor irritatie. Eindelijk mogen kijkers nu laten zien dat ze het beter kunnen. Aflevering 1 van een serie over het ondertitelen van tv-programma's.

Als opmaat tot de volgende aflevering van Ondertitelaar!, waarin het over al dan niet vertaalbare humor zal gaan, vragen we een vertaling voor de clou van onderstaande, door een stand-up comedian vertelde grap.

Bill en Hillary Clinton zitten in het honkbalstadion van de New York Yankees. Een veiligheidsagent die achter de president zit, buigt zich voorover en fluistert iets in zijn oor. Clinton aarzelt even, grijpt Hillary bij haar nekvel en smijt haar over de reling. Daarna buigt de agent zich opnieuw voorover en fluistert: 'Mr President, I said it's time to throw out the first pitch.'

Vertaal de laatste door de agent gefluisterde woorden in één korte zin.

Oplossingen en commentaar vóór zaterdag naar: Ondertitelaar!, de Volkskrant, redactie Dag in Dag uit, postbus 1002, 1000 BA Amsterdam of didu@volkskrant.nl

'Gib mir dein Gun mal, Daddy.' Het is veel Nederlanders een gruwel hoe in Duitsland en andere grote taalgebieden buitenlandse films en televisieprogramma's voor de kijker toegankelijk worden gemaakt. Nasynchronisatie vinden we een verminking van het artistieke product en een belediging van ons kosmopolitisme.

Hoewel bijna niemand wil ruilen met de Duitsers, wordt er veel geklaagd over film- en televisievertalingen. Een collega-ondertitelaar vertelde laatst dat ze geen eerlijk antwoord meer geeft als haar op feestjes wordt gevraagd naar haar beroep. Steevast krijgt ze jarenlang opgekropte ergernissen over zich heen van mensen die menen dat het bedroevend slecht is gesteld met de ondertiteling op tv.

Ondertitelen lijkt ondankbaar werk. Als je het goed doet, heeft de kijker niet eens in de gaten dat hij de letters onder in beeld leest (omgerekend ongeveer tien A4-tjes per buitenlandse speelfilm). Maar bloopers blijven jaren hangen, vooral omdat ze vaak ook erg komisch zijn. Een tijdje geleden ging het in een door de Vlaamse VRT uitgezonden aflevering van Married with Children over een 'blow-up assistant'. Dit was vertaald als 'explosieven-expert', terwijl toch echt zo'n opblaaspop uit de sekswinkel werd bedoeld.

Maar de meest gehoorde klacht over ondertitels is dat woorden en zinnen in de vertaling zomaar verdwijnen. Zijn die ondertitelaars nou zo lui of dom? Nee, de vertaler moet afhankelijk van de spreeksnelheid bijna altijd een- tot tweederde weglaten van wat er wordt gezegd. Geschreven tekst is nu eenmaal minder snel te verwerken dan gesproken tekst. Een integrale vertaling zou in een onleesbaar tempo voorbijschieten en bovendien het halve beeld vullen.

'I think I can safely say that our party has always been very reluctant as far as the deployment of nuclear weapons is concerned', zal meestal iets worden als: 'Wij zijn altijd tegen plaatsing van kernwapens geweest.' En bij een snellere spreker: 'Wij zijn tegen plaatsing van kernwapens', of zelfs: 'Wij zijn tegen kernwapens.'

Per seconde gesproken tekst kunnen tien karakters worden gebruikt, inclusief spaties en leestekens. Eén letter of zelfs één punt te veel en de titel moet over, al had je nog zo'n prachtige vondst.

Het dagelijks werk van de ondertitelaar is comprimeren en interpreteren van wat er op het scherm wordt gezegd. Neem deze zin uit de dramaserie 7th Heaven van de NCRV (de aflevering van dinsdag): 'Two pills work better than one and four pills work better than two.' De vertaler had twee seconden (zo'n twintig tekens dus), en maakte ervan: 'Hoe meer, hoe beter.' En niemand die zich eraan hoeft te storen dat in de titel de pillen zijn verdonkeremaand, want samen met het beeld en de context krijg je als kijker voldoende informatie.

Copyright: Kooijman & vd Meulen