Het Groot Instinkboek
voor vertalers en ondertitelaars
Onderstaande collectie is verzameld door mij en wordt ook door mij bijgehouden. Uiteraard vind ik het prima als je naar deze pagina linkt. En uiteraard zijn aanvullingen welkom.
Bartho Kriek - © 2000 - 2010
juli 2010
Zomergasten 25/7/2010
Marijnissen kwam met Lula, die in het fragment iets zei als: 'Ik zal niet rusten voor elke Braziliaan 's morgens koffie kan drinken, 's middags lunchen en 's avonds een avondmaal heeft.'
Vreemd, die Brazilianen, zouden die 's morgens dan geen ontbijt willen? Bovendien, weet ik, zijn het niet zulke koffiedrinkers...
Het komt natuurlijk allemaal doordat 'café da manhã' in Brazilië gewoon 'ontbijt' betekent.
En Marijnissen had zo'n roerend vertrouwen in de ondertiteling en mijmerde na: ''s Morgens koffie, 's middags lunch en 's avonds avondeten...'
augustus 2009
Nederlands wordt almaar uitgebreid...
Het lijkt erop dat er een nieuwe vloedgolf van anglicismen over onze taal uitgestort wordt. Dat krijg je als je je nationale belang 'ondertiteling' aan o.a. buitenlandse marktpartijen verpatst.
Het gaat soms de kant op van de Subbers, zoals geportretterd in een recente VPRO-gids, die in hun vrije tijd ondertitelen, onbezoldigd.
Geen 'truck' maar een pick-up
Een kleine rondvraag onder collega's wees uit dat onderstaande auto toch echt nog meestal pick-up genoemd dient te worden en soms 'auto' genoemd mag worden, maar dus (voorlopig nog) niet het veel geziene en ook in het Journaal veel geziene en gehoorde 'truck'.
Veel herhaalde trailers...
Laatst waren er dagen lang een paar trailers op tv te zien met opmerkelijke ondertitels:
Iemand riep: Fight back, wat Amerikaans idioom is, en de ondertitel luidde: 'Vecht terug', wat een anglicisme genoemd kan worden.
In de andere trailer, van Cutthroat Island was Geena Davis strijdbaar in beeld. Haar tegenspeler, stoere zeebonk zei:
Wil je me met dat kleine stokje verslaan?
waarbij ik al dacht: hé, 'kleine' is dubbelop in het Nederlands, maar toch nog verrast werd toen Geena zei: 'Nee, oom,' een stuk zeildoek van een kanon trok en riep:
With this.
wat niet vertaald was met de meest natuurlijke Nederlandse tekst denkbaar, waar je ook het eerst aan zou denken, namelijk 'Hiermee', maar met het detonerende 'Met dit.'
Door de vele herhalingen dagen lang gaan mensen in de media en erbuiten deze nieuwe taalvondsten ongetwijfeld steeds meer gebruiken. 'Talk back' kan dan 'Praat terug' worden.
Een heli explodeert op Veronica in de Bond-film From Russia with Love, en arme James zegt in het NL:
Een van hun vliegtuigen wordt vermist.
Hoe was het ook weer: niet elk viervoetig dier is een koe, en niet elk 'aircraft' is een vliegtuig.
In een andere Bond zegt Carole Bouquet tegen Roger Moore: 'Hij vermoordde mijn ouders' terwijl het natuurlijk 'Hij heeft mijn ouders vermoord' moet zijn. Even verderop las ik in een ondertitel: 'Zijn naam duikelde vorig jaar op'. Verder vlogen er nog 'blauwe bonen' om mijn oren.
Op Net 5 kwam laatst voorbij: 'student Technische wetenschap', in het Engels was sprake van een 'student engineering', een student werktuigbouwkunde bijv.
Op RTL7:
'Wraak is een gevaarlijk motief.'
Dit is al vrij erg mis (wraakzúcht kan een motief zijn...), maar het antwoord in de volgende ondertitel deed er nog een schepje bovenop:
'Het is ook een sterke.'
In Serial Killer was MO ondertiteld met 'munitie'. Hoe dat kan? De ondertitelaar verstond niet MO (modus operandi) maar ammo. Maar de context nodigde er niet toe uit.
Op RTL8: 'Ik heb mijn vrouw vermoord', tot dusver alles in orde, maar dan wordt er gezegd 'She'd betrayed me' en dat werd 'Ze had me verraden', maar ja, ik wed dat ze hem had 'bedrogen'. Even verderop onderging een gedetineerde 'rehabilitatie', een oude bekende; hoe noemen wij dat, 'resocialisatie' of 'liep bij de reclassering'.
Hoe zeggen wij het?
'I never laid eyes on her.' was in de ondertitel 'Ik heb haar nooit gezien.' Maar hier zal elke Nederlander die geen ondertitelaar is het woordje 'nog' bij willen hebben.
Maar het is moeilijk, want in het nieuws van het ANP zegt men ook al: 'omdat ze drugs hadden genomen'.
In ATWT op RTL8: 'dan breng je me in een lastig pakket' (parket), kan ook 'tikfoutje' zijn.
In ER:
Ik ging anders leven.
Wilde dingen doen die ik anders niet deed.
Dit vergt enige studie, waar de kijker geen tijd voor heeft.
Regel 1 is duidelijk, maar dat 'Wilde' is dat een bijvoeglijk naamwoord of een werkwoord? En dat 'anders', wordt daarmee 'vroeger' bedoeld?
Moet het 'die ik anders nooit deed' zijn? Of is bedoeld 'anders niet/nooit zou hebben gedaan'?
'parole board' is natuurlijk niet 'paroolcommissie', en als fout al zo oud en fout als de Nederlandse ondertiteling.
Divers DVD-leed
'But I felt relieved...' was vertaald als 'Maar ik voelde me opgelicht', producent Gloria Films.
In Sex and the City, the Movie worden de NL-kijkers vergast op termen als 'nochtans', 'weeral', 'geweend' en 'gepanikeerd'. Ik denk niet dat ik die DVD zou willen kopen, met Vlaamse ondertiteling.
'jij was in de verloskamer aan het bevallen' - had natuurlijk moeten zijn: 'jij lag in de verloskamer aan het bevallen', want het is niet zo dat je de wilsbeslissing ertoe neemt, toch?
Serie Scrubs, Buena Vista Home: de (terecht befaamde) band de Allman Brothers werd 'de Almond Brothers' genoemd.
Bedorven dadels
In Raiders of the Lost Ark, SBS6, is sprake van 'bad dates' die helaas vertaald zijn met 'bedorven dadels'. Waarom helaas? Vlak voor de ondertitelblunder
eet een aapje van de dadels en gaat heel snel dood, zoals we dat kennen van films die veel naïviteit bij de kijker veronderstellen. Dan wil Indy een dadel eten, maar zijn vriend vangt de dadel op voor hij in Indy's mond komt, en redt zo ongetwijfeld zijn leven. Vergiftigde dadels.
Een prachtige ondertitel ter afsluiting
In House werd gezegd: 'Couldn't keep your mouth shut'. De ondertitel was in die context helemaal raak:
'Kon je je kwek niet houden.'
januari 2009
Noodondertiteling?
De inauguratie van Barack Obama is voor de publieke omroep live ondertiteld, vermoed ik. Dan verbaast het niet dat er fouten in zitten, en ook niet dat zijn toespraak soms moeilijk te volgen is doordat we nu eenmaal vanzelf het Nederlands eronder gaan lezen. Dat zijn onvermijdelijke nadelen van live ondertiteling.
Wat wel verbaasde, was dat later op de avond ijskoud deze noodondertiteling werd gebruikt.
Zo konden kijkers van 'De wereld draait door' en 'Pauw & Witteman' niet meer goed volgen waar men het in vredesnaam over had.
Een penny-wise-pound-foolish-mentaliteit? Of gewoon kwaliteitsverlies van programmamakers en programma's?
De VPRO heeft een ondertiteladviseur nodig
De VPRO zond pas de film My life without me uit, en ik ging er lekker voor zitten, tot...
De jonge vrouw zegt tegen de arts die haar zojuist verteld heeft dat ze niet meer te redden is:
En ik maar denken dat ik zwanger was.
-Ik ben bang van niet.
Het 'I'm afraid not' van de arts was letterlijk vertaald, waardoor het in het Nederlands een cynische ondertoon krijgt. Het had natuurlijk moeten zijn: Helaas niet. Een bekende omzetting voor goede ondertitelaars.
Even later is ze ergens anders maar heeft haast.
Ik moet rennen.
Het 'I've gotta run' had natuurlijk omgezet moeten worden naar normaal, natuurlijk Nederlands, bijvoorbeeld: Ik moet ervandoor.
Toen ze even later van haar kindertjes zei:
Ze hebben gebaad.
in plaats van Ze zijn in bad geweest heb ik de film maar uitgezet.
* * *
oktober 2007
Een aantal aanvullingen van diverse kijkers
Onder het kopje 'zo kan ik ook comprimeren':
Ik kende je vader.
(Moet zijn: Ik heb je vader nog gekend.
'even nadenken':
Iemand in een film zegt, naar het plafond kijkend:
Zie je die deuren daar? (Hij gebruikte het woord 'doors').
Had moeten zijn: Zie je die luiken daar?
'toch maar je vak serieus nemen':
Ergens anders kreeg een net vrijgekomen man iets te horen over 'de paroolcommissie'. Zoiets bestaat niet in NL, zoals ondertitelvaklui weten, en je moet dan meestal iets met 'reclassering' doen.
Wij blijven beter samen.
Dit lijkt uit Vlaanderen naar Noord-Nederland te zijn overgewaaid.
Citaten uit binnengekomen e-mails:
'Model wordt verweten dat ze geen nieuwe string aan heeft, maar een zwarte, die zichtbaar was onder te showen kleding. Vertaler miste blijkbaar dat het niet ging om 'a new string' maar om "a n-u-d-e (coloured) string".'
'"The suit was custom-made..."
werd: 'Het kostuum was door meneer Custom gemaakt.'
'En laatst zat iemand een "spruitjessalade" te eten.
Ik denk echt dat dit beter met een alfalfasalade o.i.d. vertaald had kunnen worden. Of is dat meer een kwestie van persoonlijke voedselvoorkeur?'
juli 2007
In Frost kwam 18 juli het volgende stijlonkruid voorbij:
-Vroeger of later
-Hij heeft zichzelf vermoord
-Ze is ervan doorgegaan
-Het maakte niet ('uit' ontbrak)
-één grote, gemeen kwaadaardig verzinsel
Mohamed El-Jafoufi meldde nog deze uit Dr Phil:
-Ik vindt het helemaal niet goed...
En een andere kijker berichtte:
In de film The Queen:
Tony Blair zegt na het overlijden van prinses Diana tegen the Queen iets in de trant van give my condolences to the princes.
Maar in plaats van vertaling "prinsen", wordt het vertaald met prinses (die dus net dood is!).
De letterlijke vertaling van I am so sorry for your loss, is ook geen prettig lopende Nederlandse vertaling.
januari 2007
You don't want to do that (Jackie Stewart, Top Gear) - Zo moet het dus niet.
Deze prachtige ondertitelvertaling spookt door het ondertitelhoofd bij het voorbij zien komen van:
Breng hem naar het station. Moest zijn (politie)bureau, dat kan 'station' namelijk ook betekenen.
Sir, ik heb dat niet gedaan. Terwijl de aangesprokene helemaal niet van adel was.
U wist dat hij drugs nam. 'Take drugs' zeggen ze, ja, en 'take' betekent 'nemen' - maar zo is het natuurlijk niet. Moet zijn: gebruikte.
Plezierige verjaardag. Happy birthday - woord voor woord vertaald, waar gewoon gefeliciteerd had moeten staan.
De strijd op een circuit is uiterst spannend. De commentator zegt in de Nederlandse ondertitel: Dat is duimendraaien in de pits. Dat 'draaien' was dus net iets te veel goede wil en typewerk (overigens sta ik op het standpunt dat een blunder af en toe vergeeflijk is).
Wat 'at the end of the day' (door veel Nederlandse politici tegenwoordig letterlijk vertaald met 'aan het eind van de dag' - arme in een krul verkrampende tenen...) bij je opkomt is een letterlijker vertaling van Stewarts oordeel: Dat wil je (als ondertitelaar) toch niet?
Categorie 'woord-voor-woord vertalen'
Or we stay and fight. Was vertaald met: Of we blijven en vechten.
Niet eens 'blijven vechten', de soepele oplossing die het Nederlands in de aanbieding heeft maar die hier niet optimaal is. Hannibal, want die was het, zou óf de aftocht blazen, óf voor de strijd kiezen. Wat zouden we allemaal blij geweest zijn, de ondertitelaar incluis, als er bijvoorbeeld gestaan had:
Of we gaan de strijd aan.
Categorie 'doorschemerend Engels'
Ik wil niet storen.
-Dat doe je niet.
Hier schemert het Engels (you don't) wel heel erg door in de ondertitel. In Scheveningen schijnen ze veel van dit soort Engels in hun Nederlands te stoppen, dingen als 'jij doet niet storen', van Sjors en Sjimmie en Witte veder uit Arendsoog herinner ik me dit ook wel. Later in het zelfde programma kwam nog voor: Hij vliegt voorbij [de tijd] / -Dat doet ie zeker.
Categorie 'naar school i.p.v. naar de universiteit'
Meisje gaat studeren in New York en in het Amerikaans spreekt men dan soms van going to school, wat dus juist niet vertaald moet worden maar wel vertaald was als: naar school.
Categorie 'dat weten wij vaklui nou toch wel?'
I am a doctor. was vertaald met Ik ben een dokter. En dat moet natuurlijk zijn: Ik ben dokter.
november 2006
- een nieuwe bijdrage van Marlous Elst waarmee we allemaal weer ons voordeel kunnen doen:
I saw the twinkling in his eye - Ik zag de tinteling in z'n ogen (Animal Planet) Moet zijn: Ik zag een twinkeling in zijn ogen/Ik zag zijn ogen fonkelen/glinsteren
You should pick up a corsage, you're taking her out - Je moet een corsage op doen. Moet zijn: Je moet een corsage voor haar meenemen
That's why I'm now on the treadmill - Daarom sta ik nu op de lopende band (Oprah) Moet zijn: loopband
In the middle of the night - In het midden van de nacht (Friends) Moet zijn: Midden in de nacht/In het holst van de nacht
I'll kick that door in if you give me a little sugar - Ik trap hem wel in voor een kopje suiker (Friends) Moet zijn: Ik trap die deur in als ik een kusje krijg
His family lives and breathes horses - Ze fokken ook paarden (Animal Planet) Moet zijn: Hun hele leven draait om paarden
They're still getting antibodies from the mother - Ze krijgen nog antibiotica van de moeder (Animal Planet) Moet zijn: Ze krijgen nog antistoffen van de moeder
Remember the Donner Party? - Weet je nog, dat feest bij Donner? (Thirtysomething) Moet zijn: Weet je nog, die groep pioneers die ingesneeuwd raakte (en op kannibalisme was aangewezen om te overleven)?
I'm gonna have my hair cut. If I'm late, Kenneth gives me bangs - Ik moet nog naar de kapper. Als ik te laat kom, krijg ik slaag (Thirtysomething) Moet zijn: Als ik te laat kom bij de kapper krijg ik voor straf een kapsel met een pony/een bob-kapsel
A distinct possibility - Een kleine kans (Charlie's Angels) Moet zijn: Een grote kans/Zeer waarschijnlijk
Movers are hot - Verhuizers zijn vurig (Will & Grace) Moet zijn: Verhuizers zijn sexy
Pans of hot grease - Broeken vol heet vet (Gilmore Girls) Moet zijn: Pannen met heet vet
cream cheese - groene kaas (Suddenly Susan) Moet zijn: smeerkaas
sidekick - medium (Friends) Moet zijn: maatje/sparringpartner/iemands rechterhand
diet soda - dieetdrankje (The Nanny) Moet zijn: light frisdrank
groceries - groente (Animal Planet) Moet zijn: boodschappen/eten
play golf - golven (Strong Medicine) Moet zijn: golfen
cherry pancakes - Kerstflensjes (Thirtysomething) Moet zijn: kersenflensjes
Flatt & Scruggs CD - Flatten Scruggs (Gilmore Girls)
Townsend Agency - Toewensend Agens (Charlie's Angels)
Lidtekens (Animal Planet)
juli 2006
In de pas uitgebrachte film Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest, zo meldde een kijker mij, zegt Jack Sparrow, als hij op het vuur wordt geroosterd: Well done. - waarmee hij, volgens de kijker, bedoelde als bij een biefstuk, 'goed doorbakken'. In de ondertitel stond echter: Goed gedaan.
Mijn informant had er lol om, maar ik kreeg een ander mailtje uit de hoek van de ondertitelaars en daaruit bleek dat het toch even anders lag. In het script bij de film stond: 'Good job.' - note that this phrase does not seem to be being used as a cooking instruction for meat, to be cooked thoroughly (meanwhile, Will and the crewmen are trying to swing their cages over to the cliff wall - after several attempts, both groups of men are able to catch hold of the cliff wall and keep themselves there). Met andere woorden: een bakinstructie was nadrukkelijk niet de bedoeling, het was wel degelijk een compliment vanwege het vastklampen aan de klif. Zo zie je maar hoe moeilijk het vak van ondertitelaar is!
Naschrift van de kijker: Ik vermoed dat je een fout hebt gemaakt bij het schrijven van je stukje. 'Good job.' heeft natuurlijk niets te maken met bakinstructies. In de film zegt de kapitein duidelijk, "Well done." Als de fout in het script zelf zit - merkwaardig engels, trouwens "does not seem"; klinkt meer als een samenvatting door een derde - dan heeft de titelaar zo te horen een slecht script gekregen. Niet alleen 'Good job.' is incorrect, maar de hele notie dat het exclusief relateert aan de ontsnappingspoging. De hele grap is natuurlijk dat het dubbel op te vatten valt. En een niet bijzonder originele grap daarbij.
Een andere kijker weet niet meer waar, maar zag chop chop (schiet 's op) vertaald met hak hak.
In een aflevering van Dr Phil vertelt een man over z'n zoon die omging met een pedofiel die hij op internet had leren kennen. De pedofiel vertelde de zoon allerlei mooie verhaaltjes en he bought it hook line and sinker, (slikte alles voor zoete koek) aldus de vader. Volgens de vertaler had de zoon een visuitrusting gekocht.
In een ondertitel over een man die in een auto zit en het raam een stukje omlaag draaide, he cracked a window, was vertaald: hij tikte een ruitje in.
'They sicked the dog on me werd vertaald als zij maakten de hond misselijk van mij, terwijl het moest zijn dat men de hond op hem afstuurde.
Het schijnt nog steeds (of weer opnieuw) veel voor te komen dat het Amerikaanse billion wordt vertaald met biljoen (moet natuurlijk 'miljard' zijn). Ook schijnen maten en gewichten soms omgezet te worden zonder dat er aan de getallen in feet, miles enz. iets veranderd wordt.
Over een vrouw die van moord beschuldigd dreigt te worden, werd gezegd: Has she been formally charged? (Is er een aanklacht ingediend?) en de ondertitel luidde: Is ze al eerder beschuldigd.
In een trailer op TMF was Godspeed (succes, Gods zegen) vertaald met Het is Gods snelheid.
In een serie ging het over Lincoln die tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog in een theater werd doodgeschoten, while he is watching a show, in de ondertitel was dat geworden: als hij tv kijkt.
Een poosje geleden alweer zijn de volgende vrije vertalingen gesignaleerd: Ik zal het voor jullie spellen voor Let me spell this out for you, en koolstofkopie voor carbon copy.
december 2005
Een nieuwe verzameling instinkers van Marlous Elst, altijd goed voor lachspieren en vertaal- en ondertitelhersens.
I'm breaking out - Ik ga door het lint (film Attention Shoppers) Ik zit onder de puistjes
Social security card - Bijstandspasje (Father Dowling) Sofi-nummer, of als er echt een pasje te zien is: Identiteitsbewijs
First pair [of binoculars] in Victory - Eerste overwinning op m'n ouders (Grace Under Fire) De eerste verrekijker in Victory
He has really strong opinions about what he wears - Hij heeft duidelijke meningen over wat hij aantrekt (Jouw vakantie, mijn vakantie) Hij heeft een uitgesproken kledingsmaak
Six pack - Bier. Toelichting: Op zich klopt deze vertaling, maar de persoon beschreef de buik van Brad Pitt, dus er had 'wasbord' moeten staan
To keep you going - Om je op de voet te houden (MTV) Om je op de been te houden
Typo - Plaatje (Sex and the City) Typefout
Biscotti - Toffee (Sex and the City) Biscotti/Italiaanse koekjes
Can I have a menu, please? - Mag ik alstublieft een menu? (Roseanne) Mag ik de menukaart zien?/Mag ik een menukaart?
Once you hit 30, all you wanna do is get carded - Als dertiger wil je alleen een vrijer (Sex and the City) Als dertiger wil je graag voor tiener aangezien worden. Toelichting:
Bij nachtclubs worden jonge mensen vaak gevraagd om hun identiteitsbewijs (hun 'card') te laten zien, zodat men kan zien of wel oud genoeg zijn om alcohol te mogen drinken
Katie Couric - Kathy Kirk (Gilmore Girls) Katie Couric
Hij heeft er goed de balen in (Debbie's Facelift) Hij heeft er goed de balen van/Hij heeft flink de pee in
Butt cheek - Wang (Oprah) Bil
My little girl is five today - Mijn dochter is vijf vandaag (Oprah) Mijn dochter wordt vandaag vijf/Mijn dochter is vandaag vijf geworden
30 dollars for the gas bill - 30 dollar voor de benzine (Dr. Phil) 30 dollar voor de gasrekening
He's very embarrassed - Hij is nogal timide (Animal Planet) Hij geneert zich heel erg
In the flesh - In vlees en bloed. Moet zijn: In levenden lijve
Deep fryer - Vrieskist (Grace Under Fire) Frituurpan
His foot is deformed - Zijn poot is gedeformeerd (Animal Planet) Zijn poot is misvormd
He was sedated - Hij was gesedeerd (Animal Planet) Hij kreeg verdoving
A can of margarita mix - Een blikje margarita (Roseanne) Een blikje margarita-mix
I put out the koffie - De koffiepot staat uit (Gilmore Girls) De koffie staat op tafel
He's playing Charades - Hij speelt charade (Animal Planet) Hij speelt Hints/Hij beeldt iets uit
Seagulls - Zeeleeuwen (Animal Planet) Zeemeeuwen
VERKEERD VERSTAAN
Officer Yates - Agent Reed (Father Dowling) Agent Yates
Electrician - Gyneacoloog (Desperate Housewives) Elektricien
Assault and battery - Dat klinkt beter (Numb3rs) Mishandeling
VREEMDE ZINNEN
Ik begrijp deze dorp niet (Footloose) Ik begrijp dit dorp niet
Ik voel me zo bang (National Geographic) Ik voel me angstig/Ik ben zo bang
We horen het vocht niet meer kraken (Animal Planet)
(Man tegen zijn hond) Doe eens mooi blijven (Animal Planet) Blijf/Zit
Een eend heeft haar jongen geworpen (Animal Planet) Een eend heeft eieren gelegd
VAAK FOUT
box of candy - Een zak snoep (Sisters) Een doos bonbons
The woman of the hour - De vrouw van de klok (Gilmore Girls) Onze grote ster
Before I hurl - Voordat ik met dingen ga gooien (Gilmore Girls) Voordat ik ga overgeven
ONVERTAALD
Hydrangea (Desperate Housewives) - Hortensia
Boysenberrytaart (Gilmore Girls) Toelichting: De boysenberry is een kruising tussen een braam, framboos en loganberry (braam en framboos-kruising). De boysenberry lijkt het meest op een braam, dus bramentaart was misschien een duidelijkere vertaling geweest.
DE ERGSTE
He's a pistol - Hij is een pistool (Animal Planet) Bij dieren: Hij is erg levendig/uitbundig. Bij mensen: Hij weet van wanten
Does Carol pack heat? - Heeft Carol warmtemaskers? (Cybil) Draagt Carol een wapen bij zich?/Heeft Carol een wapen?
Arthur Murray - de Ombudsman (Empty Nest) Dansleraar
We don't wanna be apart - We willen niet apart zijn (Will & Grace) We willen bij elkaar blijven/We willen niet gescheiden worden
DE ALLERERGSTE
Hard to believe a rib joint moving in here - Onvoorstelbaar dat hier straks botten liggen (Sisters) Ongelooflijk dat hier een spare-ribs restaurant komt
juli 2005
Een sitebezoeker meldt 'Een paar leuke uit 'Wat je eet ben je zelf':
butternut - boternoot
(butternut pumpkin is een soort pompoen)
salad cream - saladecreme
(slasaus)
stone - rots
(bedoeld werd Engelse gewichtsaanduiding)
'Een 'doily' (zie hieronder) kan ook van papier zijn. '...Hyacinth in Keeping Up Appearances heeft het altijd over een papieren ''doily', zo'n papieren kanten kleedje dat je onder een taart legt. Zij kan haar koekjes immers niet serveren zonder zo'n ding! En hoe noem je dat nou in het Nederlands? Ik dacht 'taartrand', maar het is in het Nederlands in ieder geval niet zo'n gangbaar woord als doily in het Engels. Moeilijk, dat ondertitelen!
Dezelfde culinaire kijker meldt dat de meest voorkomende fout (ook in een Allerhande-kerstnummer) de vertaling 'gehakt' voor 'mincemeat' is, terwijl mincemeat een zoet mengsel is van rozijnen, suiker en kruiden dat gebruikt wordt in 'mincepies' met Kerstmis. Overigens is 'mincedmeat' wél gehakt. ' Verder zijn wortels in Engeland altijd winterwortels, en verschillen theelepels in Engeland en Nederland aanmerkelijk in grootte.
Ook leuk is "swede" (knolraap), vertaald als 'Zweed'. 'Hele aparte recepten krijg je dan...'
Weer een collectie van Marlous Elst, tussen vierkante haken haar oplossingen en toelichtingen.
Order up! - Bestel nou maar. (Friends)
[Bestelling klaar.]
I saw Ben at the market - Ik zag Ben op de markt. In the fruit aisle - Bij de fruitstal. (Grace Under Fire)
[Ik zag Ben in de supermarkt. Op de groenteafdeling.]
I won't be running a triathlon soon - Ik moet eens een ander antwoord verzinnen. (Sisters)
[Ik ren voorlopig geen triatlon.]
Her face softened when she said that - Haar gezicht werd zacht. (Oprah)
[Haar gezichtsuitdrukking werd milder.]
We're closing - We sluiten. (Friends)
[We gaan sluiten.]
I get my feet wet - Ik haal natte voeten. (Animal Planet)
[Ik haal een nat pak. / Ik krijg natte voeten.]
It was 49,99 - Het was 49,99. (Will & Grace)
[Het kostte 49,99 (dollar). / Hij was 49,99 (dollar).]
You've got some on your pants.
I'll just throw them out - Ik trek 'm wel uit. (Friends)
[Je hebt op je broek gemorst. Ik gooi 'm wel weg.]
It's time for my 10K - Het is tijd voor mijn vitaminepil. (Sisters)
[Het is tijd om te joggen. Ik ga joggen.]
I think a conversation is overdue - Volgens mij is een gesprek niet meer nodig. (Grace Under Fire)
[We moeten er nodig over praten.]
Cookies? Do you have any milk? - Koekjes? Heb je ook melkchocolade? (Nurses)
[Heb je daar een glas melk bij? - (In Amerika eet je koekjes altijd met melk).]
I shield you with my wiccan ways - Ik weer u tegen mijn slechte gewoonten. (Charmed)
[Ik bescherm u met mijn bovennatuurlijke krachten.]
A tuna melt on rye - Een broodje vis met kaas. (Sisters)
[Een broodje tonijn met kaas. / Tonijn met kaas op roggebrood.]
A bag of chips - Een zakje friet. (Matlock)
[een zakje chips]
diet soda - dieetlimonade (Friends)
[light frisdrank]
hall monitor - toezichtcamera (Reality Bites)
[toezichthouder]
Saturday - maandag (Matlock)
[zaterdag]
cranky - vreemd (101 Memorabele Showbizmomenten)
[humeurig/chagrijnig]
fifty-nine minutes - 15 minuten (Sisters)
[59 minuten]
Christmas Eve - Oudejaarsavond (Will & Grace)
[kerstavond]
eight-thirty - half acht (Everwood)
[half negen]
mismatched furniture - misplaatste meubelen (Gilmore Girls)
[meubels die niet bij elkaar passen]
low-level offenders - mensen die zware straffen uitzaten (film)
[mensen die minder zware misdrijven hebben gepleegd / mensen die lichte overtredingen hebben begaan]
hamper - afvalbak (Friends)
[wasmand]
our wedding - onze trouw (Friends)
[onze trouwerij/bruiloft]
lemons - limoenen (King of Queens)
[citroenen]
Eggs Benedict - muffins (Cybill)
[eieren Benedict - (gepocheerde eieren met bacon en hollandaisesaus op een engelse muffin)]
Rice Krispie treat - gebakje (Cybill)
[zoet (gepoft) rijstkoekje]
Categorie ???????
-en een rochel in je nek (Friends)
Verkeerde uitdrukkingen
Er ontspeelt zich een drama. (Animal Planet)
[Er ontvouwt zich een drama. / Er speelt zich een drama af. ]
Wil je de zwangerschap onderbreken? (Changes)
[afbreken]
Door de war halen. (Will & Grace)
[Door elkaar halen. / In de war zijn.]
Spel- en schrijffouten
Over de scheef gaan. (ATWT)
[Over de schreef gaan]
Waar gaat 't over boek? (Friends)
[waar gaat 't boek over?]
party schools - feescholen (Gilmore Girls)
[feestscholen]
Zorg dat hij bij me uit de beurt blijft. (Roseanne)
[buurt]
driftbij (Oprah)
[driftbui]
Onvertaald
-speed dial (Gilmore Girls)
[voorkeuzetoets]
-bake sale (8 Simple Rules)
[bakfeest/geldinzameling]
-kudos (Oprah)
[goed zo]
De leukste/ergste
What are you taking? Roofies. - Wat slik je? Aspirine. (Gilmore Girls)
[Wat slik je? Verdovende middelen. (Roofies staat voor Rohypnol, een illegaal medicijn dat in sommige landen gebruikt wordt als anesthesie of als slaapmiddel. Het heeft een slechte naam, omdat het op universiteiten in de VS nogal eens gebruikt werd om jonge vrouwen te verkrachten door het spul in hun drankje te doen waardoor ze ongeremd werden en tijdelijk geheugenverlies kregen).]
Things fester - Je wordt bedankt, Fester. (Grace Under Fire)
[Dat soort dingen blijft knagen.]
Eighty-six the bacon - Een nummer 68 met ham. (Friends)
[Zonder spek.]
Reed's a shoe-in for Wellesley - Reed wint zo van Wellesley. (Sisters)
[Reed wordt ongetwijfeld toegelaten tot Wellesley.]
I'm fine - Je bent bang. (Grace Under Fire)
[Het gaat prima met me. / Niks aan de hand.]
A duck gets a clean bill of health - Een eend krijgt een gezondheidscertificaat. (Animal Planet)
[Een eend wordt gezond verklaard.]
That's because I'm an Autumn - Dat komt omdat ik in de herfst van m'n leven ben. (Grace Under Fire)
[Dat komt omdat ik een herfsttype ben.]
april 2005
Een hele reeks weer even leerzame als vermakelijke blunders, gewoon uitgezonden op de Nederlandse televisie, bijeengebracht door Marlous Elst. Enkele door mij toegevoegde links maken duidelijk hoe makkelijk de zo nodige informatie op internet is te vinden,
Bartho Kriek
* mood ring - puzzelring (Grace Under Fire) ...................... how stuff works
[stemmingsring]
* Pottery Barn - pottenbakkerij (Sex And The City) ........... http://www.potterybarn.com/
[Pottery Barn]
* Dairy Queen - hamburgertent (Grace Under Fire) ........... http://www.dairyqueen.com/
[ijssalon]
* Dairy Queen - melkfabriek (Friends)
[ijssalon]
* escalator - lift (Will & Grace)
[roltrap]
* shirt - hes (The Ellen Show)
[overhemd]
* skirt - schort (The Ellen Show)
[rok]
* cherry tomatoes - sherrytomaten (Jamie Oliver)
[kerstomaatjes]
* chick flick - zo'n tent met meiden (Will & Grace) http://www.wordspy.com/
[meidenfilm]
* scotch - bier (Gilmore Girls)
[whisky]
* 8.30 - half 8 (Gilmore Girls)
[half negen]
* Tuesday - woensdag (Will & Grace)
[dinsdag]
* doily - servetjes (Keeping Up Appearances) http://www.thedoilyplace.com/
[onderleggers van kant/papier]
* social security number - sociaal verzekeringsnummer
[sofinummer]
* abortion - abortie (MTV)
[abortus]
* two coffees - twee koffies (Gilmore Girls)
[twee koffie]
* Phil Donahue - Robert Redford (Married With Children)
[Phil Donahue]
* Mond-op-mond reclame (Oprah)
[mond-tot-mond reclame]
* Jimmy went on a beer run - Jimmy zit in de kroeg (Grace Under Fire)
[Jimmy is bier aan het halen]
* As you were - Zoals jij net was (Caroline In The City)
[Herstel.]
* She's a tad nutty - Ze is compleet getikt (Roseanne)
[Ze is een beetje maf.]
* Boy, did she ever - Asjemenou (Roseanne)
[Nou en of.]
* Why don't we take in a movie as well? - Laten we ook een video huren (The Nanny)
[Zullen we ook een filmpje pakken?]
* You're cheeky - Wat ben jij stiekem (Vets In Practice)
[Brutaaltje.]
* When the mood dictates - Als de maan regeert (Keeping Up Appearances)
[Als de gelegenheid zich aandient.]
* Are they house-trained - Zijn ze tam? (Keeping Up Appearances)
[Zijn ze zindelijk?]
* I'm going to make myself a welfare-Martini (ze is net ontslagen) - Ik ga een welverdiende Martini maken (Sex And The City)
[Nu ik werkloos ben, verdien ik wel een Martini.]
* I'm not letting him get away with murder - Misschien heeft hij wel een moord gepleegd (Flying Doctors)
[Hij moet niet denken dat ie alles kan maken.]
* Someone to pick up the slack - Iemand die de troep opruimt (Gilmore Girls)
[Iemand die meehelpt.]
* You're making fun of me - Je houdt me voor de gek (Roseanne)
[Je lacht me uit. / Je zet me voor gek.]
* Her 150th lifetime - Haar 150ste tijd van leven (Roseanne)
[Haar 150e leven.]
* ...before it crashed (computer) - voordat hij instortte (Sex And The City)
[voordat hij crashte]
* He's a hack - Hij is een geldwolf (Sex And The City)
[Hij bedondert de boel.]
* We're reproductively challenged - Je moet het als een uitdaging zien (Sex And The City)
[We kunnen geen kinderen krijgen.]
* So it's a crap shoot? - Dus het is borrelpraat? (Sex And The City)
[Het is dus een gok?]
* ....tune you out - jou kwaad maken (Will & Grace)
[je negeren]
* You're hard to read - Ik kan je niet lezen (Charmed)
[Ik kan je niet goed peilen.]
* I know I sound like a broken record - Ik verbreek m'n record (Gilmore Girls)
[Ik weet dat ik in herhaling verval.]
* You've come a long way since cell block 21 - Je hebt een lange weg afgelegd (Jail House Rock)
[Je hebt heel wat bereikt sinds je in de bak zat/uit de bak bent.]
altijd fout:
* Life is like a box of chocolates - Het leven is als een doos chocolaatjes (Roseanne)
[Het leven is als een doos bonbons - het gaat er immers om dat je van tevoren niet weet welke vulling er in zit. Elke bonbon heeft een andere vulling, dus is het elke keer een verrassing. Dat is bij chocolaatjes niet het geval.]
briljant:
* Would you like me to kick back and take the rest of the day off? - Zal ik u een schop verkopen? (The Nanny)
[Zal ik de rest van de dag maar vrij nemen en niks doen?]
* They beat me to the punch - Ze hebben me murw geslagen (ATWT)
[Ze waren me voor.]
* You come here and drop this bomb on me - Je gooit zomaar een bom op me (Friends)
[Je overvalt me met dit nieuws. / Ik weet niet wat ik hoor.]
* I am so hot - Ik ben zo vurig (Friends)
[Ik ben het helemaal.]
* hot flashes - hete flitsen (Charmed)
[opvliegeres]
FRIENDS:
* You dumped him because he hit on Phoebe - Je dumpte hem omdat hij Phoebe sloeg.
[Je hebt hem gedumpt omdat hij Phoebe wilde versieren.]
* Where are you going? - Waarheen?
[Waar ga je heen?]
* Why did I have to start working out again? - Waarom moest ik weer gaan werken?
[Waarom ben ik weer gaan sporten?]
* Big Bird's friend - De vriend van het opperhoofd.
[Het vriendje van Pino.]
* (aan de telefoon) Hi, it's Rachel - Het is Rachel.
[Met Rachel.]
* dry cleaning - travestiet
[kleren van de stomerij]
* Chandler Bing (naam van het personage) - Chandler Bink
* You wear too much gel in your hair - Je draagt teveel gel in je haar.
[Je doet te veel gel in je haar.]
* crudités - vishapjes
[rauwkost/groenvoer]
* gravity boots - orthopedische schoenen
[hangschoenen]
ATWT:
* Ik ben uit de doden opgestaan.
[Ik ben uit de dood opgestaan.]
* (hidden agenda) - Misschien heeft hij een eigen agenda.
[verborgen motieven]
* She's high maintenance - Ze is duur in het onderhoud.
[Ze heeft veel aandacht nodig.]
* Op een gegeven moment zeiden twee personages 'I love you' en 'I love you too' tegen elkaar, maar blijkbaar vond de vertaler het niet nodig om hier een ondertitel voor te maken.
onvertaald:
bartender (ATWT)
[barman, barkeeper]
affidavits (ATWT)
[beëdigde verklaringen]
speed dial (Gilmore Girls)
[voorkeuzetoets]
RSVP (Gilmore Girls) http://people.howstuffworks.com/question450.htm
Big Bird (Will & Grace)
[Pino]
krom:
* Hij gaat uit de bol (Friends)
[uit z'n bol / Hij gaat uit z'n dak]
* Superbedankt (Animal Planet)
[Heel erg bedankt.]
typefouten:
* Op een bepaald moment valt alles op z'n plak (Friends)
* Je hebt hem voor schut geschut (Sex And The City)
* gezerveerd (Friends)
* genezen i.p.v. gelezen (Charmed)
* Jij bent degene die hem het leven zuurt maakt (ATWT)
januari 2005
In Robinson Crusoë heeft de arme Pierce Brosnan het op een gegeven moment over
provisie. Welk bedrijf of welke verzekeringsmaatschappij gaf hem een percentage van wat? is de vraag die zich dan opdringt. Het blijkt te gaan om een van de vele ambiguïteiten in het Engels: 'provisions' kan zowel proviand betekenen als het hier misplaatste 'provisie'.
Donker puntje in de donkere dagen was een 'onderbroek' die duidelijk zichtbaar geen onderbroek was en waar demonstratief aan geroken werd door iemand rond een footballteam. Jockstrap, was het Engelse woord dat viel. Goed, een 'suspensoir', zoals het woordenboek geeft, past niet erg, en 'zakbeschermer' is ook niet helemaal ideaal. Niet zo gewoon als in de VS, maar toch redelijk bekend bij hockeyers en basketballers is het woordje toque.
november 2004
Een hele rits leuke/trieste, maar in elk geval ook nuttige bijdragen van Marlous Elst. Het betreft fouten en blunders die allemaal gewoon uitgezonden zijn.
-He's bawling his eyes out - Hij staat je uit te kafferen (Gordon Ramsay)
[Hij jankt als een klein kind.]
-Victoria Secret has nothing on me - Victoria Secret heeft niks aan mij (Ricki Lake)
[Victoria Secreat kan van mij nog wat leren.]
-I call shotgun - Dan roep ik: geweer (Any Day Now)
[Ik wil voorin zitten.]
-biscotti - buscotti (Suddenly Susan)
[biscotti (Italiaans koekje)]
-He keeps hitting on me - Hij besluipt me steeds (Roseanne)
[Hij probeert me steeds te versieren.]
-Mijn ogen krijgen rimpels (Sex And The City)
[Ik krijg kraaienpootjes.]
-Waarom komt dit vandaan? (Gilmore Girls)
[Waar komt dit vandaan? ]
Deze is wel erg ver gezocht:
-Stretchmarks - kwabben (Amy Fisher Story)
[striae, zwangerschapsstriemen]
ATWT:
-It's the brake fluid - people could die! - Van remvloeistof kun je doodgaan.
[Rijden in een auto zonder remvloeistof is levensgevaarlijk.]
-You're not a candy striper today? - Je loopt vandaag geen stage?
[Ben je vandaag geen verpleeghulp?]
-green Jell-O - groene jam
[gelatinepudding]
Friends is tegenwoordig ook een goede bron van vertaalfouten:
-You can't pull this (look) off - Je kunt dit toch niet uittrekken
[Dat staat je niet.]
-chair - sofa
[stoel]
-three-hole-punch - vitaminedrankje
[perforator]
-'Nana' werd vertaald met 'opa'. Toen ging het verder met 'her apartment' en had er bij de vertaler een licht op moeten gaan, maar die bleef eigenwijs en vertaalde het met 'z'n flat'.
-pet peeves - verdrietjes
[ergernissen]
-Rainbow Room - regenboogkamer
[Rainbow Room, chique restaurant in New York]
En dit is de klapper van de week:
-'pine nuts' (in een salade, nota bene!) vertaald met 'dennenappels' (Friends)
[pijnboompitten]
In de categorie Dit-Is-Echt-Te-Erg-Voor-Woorden:
I've even been stood up at the altar - Ik heb zelfs op het altaar gestaan. (Roseanne)
[M'n bruidegom/aanstaande kwam niet opdagen op onze trouwdag.]
I'd hurl all over her - Ik zou me op haar storten. (Dawson's Creek)
[Ik zou over haar heen kotsen.]
You're over-thinking this - Je hebt hierover nagedacht. (Ellen)
[Je analyseert het te veel.']
You can't play checkers to save your life - Met dammen red je je leven niet. (Roseanne)
[Jij bent de slechtste dammer die er is.]
(a gallon of) Rocky Road - drank (Caroline In The City)
[(een 3,8-literbeker) ijs]
They (penguïns) mate for life, you know - Ze gaan een leven lang mee. (Suddenly Susan)
[Ze blijven hun hele leven hun partner trouw.]
A 'Got Milk'-sign - Een bordje 'melk te koop'. (Suddenly Susan)
[Een reclamebord voor melk. (In de VS is een reclamecampagne gaande om melk te promoten.)]
I was bawling over a bagel - Ik verslikte me in een bagel. (Charmed)
[Ik zat te janken boven m'n bagel.]
And you're getting cold feet? - En dat bezorgt je kippenvel? (Sisters)
[En je hebt plankenkoorts/last van koudwatervrees?]
A Magic 8 Ball - Een magische pool biljartbal. (Ellen)
[een toverbal/waarzeg-bal]
You will cluck like a chicken - U zult uw handen kapot klappen. (Ellen)
[U zult kakelen als een kip.]
Pop-tarts - saucijzenbroodjes (Ellen)
[Pop-tarts - dunner en kleiner dan saucijzenbroodjes en altijd met een zoete (fruit)vulling, moeten eerst in de broodrooster geroosterd worden voordat je ze kunt eten, als ontbijt of als tussendoortje.]
backside - rug (Sisters) (het ging duidelijk om een prik in iemands bil)
bologna - blikvoer (Cosby Show)
[boterhamworst]
Front and center! - Voorkant en midden. (Strong Medicine)
[aantreden!]
He fell in love with his sweet disposition - Hij werd verliefd op zijn mankement. (Animals Are People Too)
[Hij kon zijn lieve karakter niet weerstaan.]
In de categorie ATWT:
-I hope I don't have to pat you down - Ik hoop dat ik je niet neer hoef te slaan.
[Ik hoop dat ik je niet hoef te fouilleren.]
-Let's give the lovebirds a run for their money - We gaan de tortelduifjes gedagzeggen.
[We zullen die tortelduifjes eens een poepie laten ruiken / Wij kunnen er ook wat van.]
-Your tree-trimming days have just begun (het is Kerst) - Het is tijd om de boom bij te knippen.
[Je gaat helpen de kerstboom te versieren.]
-perkiness - verwaandheid
[opgewektheid]
In de categorie Klassiekers:
-pubertijd (Will & Grace)
[puberteit]
-...and my water broke - ...en toen brak mijn water (Sisters)
[toen braken m'n vliezen]
-French toast - Franse toast (Gilmore Girls)
[wentelteefjes]
In de categorie Onvertaald:
-boombox (Extreme Home Makeover)
[gettoblaster]
-teleprompter (Oprah)
[autocue]
In de film Mermaids is Cher verkleed als zeemeermin en zegt: "I hope I'll be fresh for the party." Dit werd vertaald met: "Ik hoop dat ik fris ben voor het feest." De intentie van de grap is volgens mij eerder "vers" dan "fris."
In diezelfde film werden "New Year's resolutions" vertaald met "ontknopingen." Weer goed voor zo'n 'huh?'-moment.
[goede voornemens]
In The Nanny werd "Nanny Fine" vertaald met "oma Fine" terwijl het toch redelijk algemeen bekend is dat de serie over een kindermeisje gaat.
In de categorie Ik-Versta-Het-Niet-Dus-Ik-Maak-Er-Maar-Wat-Van:
-The Rockettes vertaald met Ira Cats (MASH)
[The Rockettes]
-more suction - incisie (MASH)
[afzuiging]
In de categorie Dit-Is-Echt-Te-Erg-Voor-Woorden:
He needs to lighten up - Hij moet relaxen. (The Bold)
[Hij moet niet zo moeilijk doen / Hij is te zwaar op de hand.]
En als uitsmijter in de categorie Briljant:
smoke bombs - rookbomen (Roseanne)
[rookbommen]
He needs to lighten up - Hij moet relaxen. (The Bold)
augustus 2004
Dat ondertitelen een moeilijk vak is en blijft, blijkt regelmatig uit de altijd weer leerzame uitglijers. Elke ondertitelaar maakt het in zijn eigen praktijk dagelijks mee: blunders van jezelf die je nog net weet te voorkomen. Zelf had ik laatst rijm in een ondertitel, een van de vele doodzonden:
Het is weer tijd voor het ontbijt.
Bont wordt het als an axe-murderer in een ondertitel vertaald is met een ex-moordenaar. Zie hieronder voor wat dat allemaal in een kijkershoofd teweeg kan brengen.
In de bioscoop bezocht een kijker onlangs Spiderman 2.
Spiderman viel en zei:
Oh, my back, my back.
De ondertitel luidde:
Me rug, me rug.
Een rits andere ongerechtigheden van de laatste tijd, met dank aan o.a. Marlous Elst:
-He's just out cold - Hij is alleen koud. (The Tribe)
[Hij is alleen bewusteloos.]
-Chandler gooit een lamp kapot en zegt: That's my bad.
Vertaling: Dat is mijn bed.
[Foutje. / Oeps.]
In Any Day Now ging het over de dans 'de twist'. Dit werd telkens -vertaald met 'Twister'.
-My husband Andy and I bought a house
-M'n man Andy en ik heb een huis gekocht (Oprah).
[hebben]
-Her latest designs - Haar laatste ontwerpen (Oprah).
[Haar nieuwste ontwerpe'n]
-In 'The Dreamers' werd een meisje vroeger nooit gevraagd voor een schoolbal: No one ever asked me for proms.
De ondertitel: Ik werd nooit gevraagd voor schoolballen.
[Ik werd nooit gevraagd voor het schoolbal.]
Joey en Chandler halen Ross over om mee te gaan naar een ijshockeywedstrijd. Ross zegt: Do you promise to buy me a big foam finger?
Vertaling: Koop je dan een dikke roomsoes voor me?
[Koop je dan zo'n grote schuimhand voor me? Moeilijk te vertalen en uit te leggen. Zie daarom http://www.foamhands.com
Even later zegt Phoebe dat ze niet kan slapen omdat haar oma en oma's nieuwe vriend nogal veel lawaai maken: They're kind of insecure in bed. - Ze zijn nogal onzeker in bed. (Niks mis mee).
And deaf. - En over de dood.
(You won't believe how loud they are - gaat ze verder).
[En doof. (ze maken dus veel kabaal in bed).]
Rory en Lorelai (Gilmore Girls) hebben het over het feit dat Rory het zo druk vreselijk heeft en Lorelai zegt: What about your cure for cancer? -Hoe zit het dan met je chemokuur? Zo lijkt het alsof Rory een chemokuur ondergaat, terwijl bedoeld wordt dat ze waarschijnlijk geen tijd zal hebben een geneesmiddel tegen kanker te ontwikkelen/ontdekken.
ATWT:
-Ik wou je niet blij maken met een dode mug.
[mus]
-I'm speaking from experience here.
-Ik spreek hiermee uit ervaring.
[Ik spreek uit ervaring.]
-I went by the cleaners - Ik ben door de wasstraat gegaan.
[Ik ben bij de stomerij langsgegaan.]
-He put up scaffolding - Hij stond op een steiger.
[Hij heeft een steiger opgebouwd/neergezet.]
-houseguest - huisgast
[gast/logee]
-I'm going to Carly's - Ik ga naar Carly's (het gaat om een persoon, niet een café)
[Ik ga naar Carly.]
-I was caught in your headlights - Ik zat gevangen in je koplampen.
[Ik werd verblind door je koplampen.]
-bone marrow transplant - beentransplantatie
[beenmergtransplantatie]
-Ik ben onder de druk.
Ik ben onder de indruk.]
-I'm just peachy - Ik kan nog praten.
[Het gaat prima, hoor (sarcastisch bedoeld).]
-'Puikje van de zalm'.
[Neusje van de zalm.]
mei 2004
op deze discussiegroep is te zien hoe ondertiteling leeft: www.xi-online.nl
februari 2004
-alien wordt vaak vertaald met buitenaards, maar doe je dat in alien planets dan maak je een grapje of bega je een enigszins vertederende blunder: buitenaardse planeten.
-over een jongetje heette het in de ondertitel:
Na de dood van zijn gezin.
Hoe vroegrijp jongetjes ook kunnen zijn, hier stond het Engelse 'family' voor 'z'n ouders'.
-je vergeet het wel eens tussen de vele dingen en dingetjes waar je aan moet denken, en voor je het weet heb je een contaminatie begaan: vijandig i.p.v. vijandelijk of andersom.
-Als het over jongetjes van vijf jaar gaat, is het niet:
Erwtensoep lust niemand om vijf uur.
maar:
Erwtensoep lust niemand op z'n vijfde.
-ik zag laatst binnen vijf minuten in de welbekende witte regels onder in beeld drie dingen die op me inwerkten als een nagel over een schoolbord:
-Pardon me.
-Als ik jouw was...
-Daar geeft een gevoel van...
-in een ondertitel stond laatst:
De politie heeft me
de oren van het lijf gevraagd.
Hier had natuurlijk een hemd om te hoek moeten komen kijken.
-we hebben de uitdrukking 'eens een dief altijd een dief', maar het is bon ton om daar niet in te geloven. Maar hoe zit het met 'eens een moordenaar altijd een moordenaar'? Onze ethiek laat doe dat we spreken van 'een gewezen dief', maar 'een gewezen moordenaar'. Hoe dan ook, in een ondertitel bij een Amerikaanse soap stond het woord 'ex-moordenaar'. Alleen betrof het geen ethische misser, maar een gewone vertaalblunder, er was gezegd: 'axe-murderer'.
-in de tv-serie Queer as Folk (op een Vlaamse zender) werd m.b.t. een jarige gezegd:
Wish him many happy returns for me.
Dat was vertaald met:
Wens hem nog vele reïncarnaties.
(met dank aan M.J. Palmen)
-in een Amerikaanse politieserie was het zinnetje:
Put it where the sun don't shine, buddy.
vertaald met:
Leg maar op een donker plekje.
juni 2003
niet alleen omdat ze leuk zijn, maar ook omdat ze de werking van 'het rode lampje' verbeteren
Een variant op 'voor de geit ermee' gemeld door een eerlijke gewezen ondertitelaar: 'Karren met de geit'.
Dezelfde collega meldde de volgende wetenswaardigheid aangaande Sadie Hawkins Day: 'Heel lang geleden beklaagde een Amerikaanse vriendin van me zich erover dat Sadie Hawkins Day verkeerd vertaald was op de buis. Nu had ik die vertaling zelf onder ogen gehad, en ik vond het heel goed vertaald. Sadie Hawkins Day is een dag in november dat de meisjes de jongens mogen vragen. Er stond dus onder 'schrikkeldag'. Want dat is ook de dag dat meisjes de jongens mogen vragen. Maar dat wist die Amerikaanse vriendin weer niet. Over inburgeren gesproken. Ik wou dit feit al lang ergens vermelden, maar ik was de naam Sadie Hawkins kwijt. Tot ik hem weer tegenkwam, op de buis, en met 'schrikkeldag' eronder. Dus dat was in orde.
'I was born in Las Vegas. My father was a blackjack dealer
and my mother walked the streets.'
is niet:
'Ik kom uit Las Vegas. M'n vader verkocht ploertendoders
en m'n moeder was nooit thuis.'
'I have been told you have an acerbic tongue.'
is niet:
'Men zegt wel dat je een tong van ascorbinezuur hebt.'
'Do you want Mac and Cheese?'
is niet:
'Wil je een hamburger met kaas?'
Zeker niet als moeder en kind samen het in Amerika beroemde gerecht 'Macaroni and Cheese' klaarmaken: macaroni met poederkaas in de pan, kokend water toevoegen, roeren.
Twee mensen zitten in een helikopter boven de Engelse kust.
'Waar gaan we heen?'
'In de richting van het geluid.'
Alleen kan 'sound' ook een hoofdletter hebben en is dan de zeearm bij Plymouth.
'unlike my anal brother'
over iemand die een pietje precies was (anal-retentive),
is dus niet:
'anders dan mijn anaal-gefixeerde broer'.
'Do you remember that last acid I had?
I just dropped it.'
is niet:
'Weet je nog dat ik nog één lsd-pil had?
Die heb ik net laten vallen.'
(drop acid, lsd innemen, slikken)
'If I get that to eat I break out'
betekent niet: 'Als ik dat te eten krijg, knijp ik ertussenuit', maar: 'dan krijg ik uitslag'.
'jelly' is niet 'jam' als het over een recept voor gelatinepudding gaat.
'The Army and Navy Stores'
mag natuurlijk nooit vertaald worden met 'dumpwinkel'.
'Vinni Reilly is long overdue a revival.'
betekent niet:
'Vinni Reilly is te oubollig voor een revival.'
maar:
'Het wordt tijd voor een revival van Vinni Reilly.'
dat het altijd oppassen is, blijkt uit:
'Dutch' is alleen Duitser als er Pennsylvania voor staat.
'We gaan ervoor' past niet in een film die speelt in de Amerikaanse Burgeroorlog.
'Waar kijk je naar?' moet meestal zijn: 'Wat moet je nou?'
'm'n kleine broertje' (kid brother) moet zijn: 'm'n jongere broer'.
'beloften' worden niet 'verbroken' maar 'gebroken'.
'ik ben daar naar school gegaan' is eigenlijk: 'ik heb daar op school gezeten'.
een 'part-time pro' is geen parttime prof, maar een parttime leraar (golf-)
twee Duitse instinkers:
Eigenaresse van een wijngoed zegt dat het slecht gaat, maar overweegt toch nog deelname aan een concours. Maar 'Konkurs' betekent 'faillisement'.
De hoofdpersoon van Hector Berlioz' 'Symphonie Fantastique' wandelt in de verlaten natuur, aanleiding voor een fraaie samenspraak tussen hobo en althobo, alsof twee herders ('zwei Hirten') in het veld hun schalmeien laten horen. In een inleiding op de radio werd dit: 'een samenspraak van twee herten die elkaar toeroepen', en dat hoewel het ene 'hert' aan het einde nog roept, het andere 'hert' er het zwijgen toe doet.
augustus 2002jammer van de nuances
Het woordje 'pa' duikt steeds vaker in ondertitels op als vertaling van 'dad'. Korter kan een woord niet zijn en ondertitelaars hebben altijd ruimtegebrek. Toch is 'dad' meestal alleen goed te vertalen met 'pap', want alleen dan wordt een vergelijkbare intimiteit weergegeven.
Als kinderen van een jaar of tien, twaalf hun met z'n vliegtuigje gecrashte vader via een zender oproepen en dan telkens 'dad' zeggen en roepen, dan moet je als vertaler/ondertitelaar wel elk nuancegevoel hebben laten varen wil je dan nog klakkeloos voor 'pa' kiezen.
Of er is extra diep over nagedacht: het is nóg smartelijker als dergelijke kindertjes boven op alle gezinsleed ook nog eens een afstandelijke aanspreekvorm als 'pa' gebruiken, de film wint aan tragiek enz. Maar dan ga je als vertaler/ondertitelaar je boekje te buiten: erger maken mag net zomin als opleuken.
Een vrouw die geleden heeft onder wangedrag van een man wordt troostend toegesproken. De trooster eindigt met de woorden: '...after all he put you through' (na alles wat hij je heeft aangedaan). In de ondertitel stond: 'per slot heeft hij je doorverbonden'.
gebruikelijk in eenentwintigste-eeuwse ondertitels:
Licht jij nooit iemand 'n beentje? (''n' moet weg)
We hebben alle records verbroken. (gebroken)
Ze heeft interne verwondingen. (inwendige)
Sedert hun kindsheid... (kindertijd)
Uiterst morele ziektes... (de zedelijkheid betreffende)
We hebben het gedaan. (Het is ons gelukt.)
Als je het verneukt, maak ik je af. (verkloot, verpest enz.)
Als je nog één keer niet opdaagt... (komt opdagen, wegblijft)
Ik ben basketbalcoach... (baseball = honkbal)
maart 2002
Ondertiteling wordt door Van Dale gebruikt als bron! Een collega in de ondertitelwereld ontdekte dat a.d.h.v. het lemma
kluitenkop, (w.g.) stomkop: Biberkopf, kluitenkop (ondertiteling bij tv-film 'Berlin Alexanderplatz').
In de docu over John Thaw en Inspector Morse zei iemand in een Morse-fragment: 'she had dumped him'.
Zijn termen als 'dumpen' gewone, altijd te gebruiken Nederlandse woorden? Een mooie bijdrage aan discussies over dergelijke kwesties lijkt mij het feit dat de Morse-vertaler met bewonderenswaardig registergevoel vertaald had: 'ze had hem afgedankt'.
een bijdrage uit België:
- uit The Beach: 'He's a real jungle rat, he wipes his ass with tree leaves.' werd: 'Hij veegt zijn gat met drie blaadjes.'
- 'thick in the head' is achterlijk of gewoon dom, maar zeker niet 'vettig'
-'you can never have too much sugar' is hier niet 'eet nooit te veel suiker' maar net het omgekeerde: 'je kan nooit genoeg suiker hebben'
-uit Single White Female: 'litter box' is geen 'vuilbak' maar een 'kattenbak'
-uit Canadian Bacon: 'scary Canadians' zijn geen 'bange Canadezen'
-uit Last Supper: 'read his rights' is niet 'rites', dus niet 'de laatste sacramenten' maar 'zijn rechten'
-uit zowel Usual Suspects als Where the Money is: 'Are you trying to get a rise out of me?' is geen opslag, loonsverhoging, maar 'probeer je me op stang te jagen' o.i.d.
-ondertitels overtuigen niet altijd het Vlaamse publiek door een te grote 'Hollandse' inslag, vooral bij scheldwoorden, bijvoorbeeld de vertaling van 'sucker' als 'kloothommel' (Firebirds)
december 2001
Een soldaat is dood, een andere soldaat constateert dat en zegt Rest easy. De Nederlandse ondertitel: Rust maar uit.
Om raadselachtige redenen was het zinnetje stalking a rendeer vertaald met wat ze al niet met oud ijzer doen.
Van Marlous Elst de volgende bijdrage:
-In As The World Turns was She's in rehab in orange juice land (over iemand die in Florida herstellende was van een beroerte) vertaald met Ze is aan het afkicken in de sapjesfabriek.
-Uit Beverly Hills 90210 de volgende dialoog:
I saw you in your Beemer. Ik zag je in de winkel.
[Ik zag je in je BMW]
My father bought it for me. Ik heb 'm van m'n vader.
Is it a convertible? Kan je hem omkeren?
[Is het een cabriolet?]
-Man of the hour wordt vaak ten onrechte vertaald met man van de klok
[de prote pief/ de ster/ de held]
-In Will and Grace was We met in a bookstore when we both reached for The Making of Beaches. vertaald met: We pakten allebei het boek Het Aanleggen van Stranden.
[We pakten allebei het boek over de film Beaches.]
Van M. Theunissen (geen vertaler of ondertitelaar):
In de film Evita, komt in het toen al overbekende lied "Don't cry for me Argentina" de volgende zinsnede voor:
All you will see is a girl you once knew,
although she's dressed up to the nines,
at sixes and sevens with you.
De ondertitelaar moet gedacht hebben: zes of zeven is minder dan negen; de vertaling van het laatste zinnetje werd: terwijl jullie er zo armoedig uitzien.
De afdeling 'geen commentaar:
Hij wil vaker bij Rory
zijn en haar maatje worden.
Roger Evans, je neefje.
Al drie keer verhuisd. (Sister, Sister)
Ik voel me beschermend. (Frankie & Johnny)
Mooie cd is dat.
-Ik draai het nog 'n keer.
Ik heb een huiszoekingsbevel nodig.
-Regel die dan.
Sorry van de kots in je kist.
september 2001
Omdat hij zo begrijpelijk is als je even met de ondertitelaar meedenkt, omdat iedere vertaler en iedere ondertitelaar recht heeft op zijn blunders en omdat we er wat aan kunnen hebben deze fantasievolle:
-de ondertitels:Er zijn drie gedragskenmerken
in de jeugd van sommige daders.De voornaamste zijn:huwelijksproblemen vanaf
het twaalfde levensjaar...In het Engels was sprake van 'bed wetting problems'.
Enkele ondertitels van de laatste tijd zonder verder commentaar:-Je staat hier wat uit je kont te liegen.-Ook werd onderzocht hoe de onderdelen
van de zee op elkaar inwerkten.-Maar dankzij dit soort schepen
schrijdt de techniek steeds verder.
Van Leo Reijnen kwamen de volgende tips, instinkers en blunders binnen:
- het vluchtmechanisme is defect (flight mechanism van een ruimteschip)
- 'je mist je vlucht', kunnen we natuurlijk zeggen, maar (nog) niet: je mist de vaart, of de rit
- 'recovery' is niet altijd 'herstel', maar soms: ophalen/redden/terughalen/bergen
- 'industry' is ook vaak 'bedrijfstak' of 'branche'; zelden 'industrie'
- een 'speed bump' is een verkeersdrempel, geen snelheidsdrempel
- 'isolated' is meestal 'afgelegen' (niet: geïsoleerd)
- 'government' is vaak 'de overheid' (niet: regering)
- een 'welcoming party' is een ontvangstcomité, geen welkomstfeest.
Afdeling 'geen commentaar'
- a Men's regional buyer: inkoper van lokale herenkleding
- (boksen) when you hear the bell, come out swinging: zorg dat je heelhuids uit de strijd komt
- (boksen) Bob and weave. Keep those feet moving: Volhouden, blijf die stappen zetten.
- (Vanuit auto:) Hey baby, you got fries with that shake?: Heb je ook sla bij die kadetten?
- 'I was 17. The world was new': Ik was 17 en totaal wereldvreemd.
- Ze respecteerden de giraffen en deden ze geen vlieg kwaad.
- (in softporno-programma) She went down on me: Ze ging op me zitten.
- anal retentive maniac: schijterige stakker
- So you know where I'm coming from: Dan weet je waar ik vandaan kom.
- Slam on your brakes: Sla op je remmen
- (straaljagers) a dog fight: hondengevecht
- he hit on me: hij viel me aan
- Don't let your guard down: laat je verdediger niet alleen
- Did you pack a gun: heb je je revolver ingepakt
- I'm letting her have it: Zij mag 't hebben
Afdeling Kippenvel:
- Bedankt dat je voorkwam dat ze me doodde.
Laten we 's gaan horen.
- Ik kan haast niet wachten.Van Frank van Herk kreeg ik de volgende blunders door:
-'Deepfryer': 'Diepvriezer'
-'No mas' (gezegd door Bud Bundy tegen zijn oversekste Spaanse vriendin): 'Niet weer de heilige mis'
-'Sometimes he didn't know which bar we were in' (in een film over de muziektheoretisch weinig onderlegde Chet Baker): 'Soms wist hij niet in welk café we zaten'.Van Michiel Straathof:
In de serie Friends zitten Joey en Chandler samen in twee stoelen voor de tv en ze zijn niet van plan er de komende tijd uit te komen. Om niet op te hoeven staan, laten ze hun pizza's bezorgen bij de overbuurvrouw, die ze vervolgens komt brengen.Joey: 'But what if we have to pee?'
Chandler: 'Okay, i'll cancel the sodas.'
ondertiteling:
Joey: 'En als we moeten betalen?'
Chandler: 'Ik zal de drankjes afzeggen.'
-In het journaal werd onze taal onlangs weer eens verkracht. Een kniesoor die daarop let? Verscheidene malen sprak Henny Stoel zinnen als 'tientallen lichamen en gewonden werden afgevoerd'. Stuntelig vertalen uit het Engels leidt hier tot verarming van het Nederlands: er komt een lijklucht rond het prachtige woord 'lichaam' te hangen.
-'Ze ging recht naar de hemel.' Moet je dus niet doen als je het woord straight tegenkomt. Soms kan 'linea recta', dan krijg je in elk geval lachers op je hand, meestal echter zul je moeten omzetten. Maar dat is toch juist de gein?-Binnengekomen van Geert-Jan Spekken:
* De hypermoderne 'siliconenchip' moet zijn: 'siliciumchip'. De wereld van de geavanceerde elektronica en die van borstvergrotingen zijn hier per ongeluk verwisseld (silicon=silicium, silicone=siliconen-).
* Bij flood plains waar hele wijken op zijn gebouwd, gaat het niet om 'verdronken land' (wat onze verraderlijke vriend Van Dale aanreikt), maar om uiterwaarden.
*kids#kinderen, maar meestal 'jongeren' (omdat je hem zo vaak voorbij ziet komen hier ten overvloede)
*bathroom is hooguit voor kabouters een badkamer (ook deze ten overvloede, maar nog altijd niet overbodig).
-Een Franse instinker: 'montagnes russes' betekent soms 'achtbaan' en dan vooral niet 'Russische bergen'. Hij staat niet in de 'Franse taalvos'.
november 2000-Een van de navrantste vertaalfouten ooit gemaakt was te zien in een aflevering van de in de 19e eeuw spelende zeevaart-serie The Onedin Line. Men heeft met een primitief zeilschip in een haven gelegen. Terwijl er wordt uitgevaren roept een personage omringd door oud touw, oude zeilen en oud hout naar een vriend op de wal: I'll call you! Zo groot was de concentratie van de vertaler, of zo groot de tijdsdruk, dat hij, in een tijd dat Alexander Graham Bell nog geboren moest worden, de zeeman in de ondertitel liet roepen: 'Ik bel je nog.'
-Als je in een film that was the last straw hoort zeggen, klamp je dan niet aan het Engels vast met 'de laatste strohalm'.
Laatst in Frost was in de ondertitel sprake van 'dat was de laatste druppel'. Jammer. Toch nog aan het Engels blijven hangen. Het had moeten zijn: 'dat was de druppel'.-Loskomen van het Engels moet je durven. Een moeder zucht en steunt om haar zoontje dat met andere kinderen kibbelt. Haar vriendin komt binnen en hoort haar gemopper aan. Om haar een hart onder de riem te steken zegt ze: Geniet er liever van. In a few years he'll be college material. In de ondertitel stond niet zoiets als 'Over een paar jaar zit ie op de universiteit.' maar: 'Over een paar jaar is hij een leerboek.'-Contaminaties komen veel voor in vertalingen. In ondertitelvertalingen nog veel meer omdat de meeste ondertitelaars tegenwoordig (o.a. door de eeuwige druk op de marges in de branche) rechtstreeks werken, dat wil zeggen ze vertalen terwijl ze de film bekijken en beluisteren. Dunglish oftewel Engerlands tiert daardoor in ondertitels extra welig. Je Nederlands moet wel heel sterk zijn om fouten als 'Zolang ik me maar kan redden.' (foute vertaling van as long as = als ... maar) altijd te vermijden. Is je Nederlands wat minder dan krijg je door elkaar gehusselde uitdrukkingen. Laatst stond in een ondertitel: 'Voor de geit ermee.'
-Een waar gebeurde ondertitel uit de tijd dat nieuwe bedrijven het NOB concurrentie begonnen aan te doen op ondertitelgebied. Het is in 1994, een aflevering van een serie waarin veel Ieren rondlopen: iemand heeft trek in whiskey (Ierse, dus met een e), kijkt op zijn horloge en zegt: Well, it's five o'clock in County Cork. De ondertitel luidde: 'Het is vijf uur in Kurkenland.' (Met dank aan Sabine Schotel.)
september 2000-Ik ben hem pas nog meermalen tegengekomen, de storm die ondanks veel gebliksem en gedonder vertaald werd met 'storm'. Logisch ook eigenlijk: in het verleden gemaakte fouten zullen opnieuw gemaakt worden. Wie zijn schouders over dit item ophaalt heeft laatst niet naar de film Kalifornia gekeken. Het dondert en bliksemt zo erg dat je als kijker zegt: oké, Brad Pitt is erg, maar overdrijft de regisseur niet een beetje? Dan zegt iemand: there is a storm coming. In de ondertitel stond: 'Het gaat stormen.' Zeg dus niet dat deze lijst niet nodig is.
-Het woordje try moet soms niet vertaald worden met 'proberen'. You have to try. 'Doe een poging.'-He's not such a bad fellow after all. betekent bijna nooit: 'Achteraf beschouwd is het niet zo'n rotkerel', maar meestal iets als: 'Hij valt me toch wel mee.'-I don't blame him. is meestal niet: 'Ik neem het hem niet kwalijk.' maar 'Ik geef 'm geen ongelijk.'-Een Nederlandse titel als onderstaande is en blijft natuurlijk een crime, vandaar deze cri de coeur: doe het niet:
Ik dacht dat je me leuk vond.
-Dat doe ik ook.Dan zou ze rood worden.
-Dat doet ze ook.
-Een meeting vertalen met 'vergadering' is zeker als het om twee personen gaat of men ervoor naar een restaurant gaat, een zeer hachelijke zaak. Vaak is 'bespreking' een bruikbare term.
-Veel komen nog steeds varianten voor op 'de Ewing-baby' en 'de Rijn-rivier'. Twijfelgeval wordt met dank aan Nova en vele andere tv-programma's zo langzamerhand 'de Kennedy-familie', een triest woord voor een almaar triestere familie.
-Beginnerskwalen zijn er vele: één ervan is het gebruik van 'daarginds' als vertaling voor 'over there', een vergelijkbare is 'wat is hier gaande' voor 'what's going on here'. Het lijkt zo mooi en het is zo verleidelijk, maar het wordt allemaal zo onnatuurlijk. 'Goed gedaan.' 'U kunt niet naar binnen.' 'Een slecht grapje.' 'De arme duivel.' 'Wij zijn partners.' 'Ik moet hem stoppen.'
Als je steeds voor ondertitels met dat luchtje eraan kiest, die geur van letterlijkheid, dan stinkt de ondertitelvertaling als geheel geheid een uur in de wind.-Steeds vaker staan er in ondertitels dingen als 'Bent u 'n arts?' en 'U was 'n verslaggeefster.' Het lijkt erop dat het Nederlands toch niet van zins is dit barbarisme op te nemen. Gewoon niet doen dus.
-'Juwelen' die bij iemand thuis in de kluis liggen, ze zijn wekelijks op het scherm te bewonderen. Maar zijn we wel zo rijk? Laten we het in de meeste gevallen op 'sieraden' houden.
-Een titeltekst als 'Dank u voor de tip' is onnodig Anglicistisch. 'Bedankt voor de tip' is Nederlands.
-Ondertitelaars zijn te vaak te subtiel. Twee op de drie vragende zinnen krijgen namelijk de subtiele niet-vragende woordvolgorde. 'U laat hem geen auditie doen?'. Doe het één keer in de 25 programmaminuten en je werkt mee aan instandhouding van deze subtiliteit van onze eigenste Nederlandse taal.
-Soms mijmert iemand in het Engels: It's just... Vertaal dat niet met 'Het is alleen...' maar bijvoorbeeld met 'Alleen...', 'Alleen ben ik, ben jij, is hij, zij...' of 'Alleen heb ik, jij, heeft hij, zij...' Of vertaal het zo mogelijk niet, dan komt de boodschap vaak nog het duidelijkst over.
-Het woord find vereist enige behoedzaamheid. Find that man is meestal (nog) niet: 'Vind die man.' maar 'Zoek die man.'
-Een mooi voorbeeld van taalverandering is 'Ik kan bijna niet wachten', vroeger bij het NOB nog in de ban, nu door velen dagelijks gebezigd. Ik kan bijna niet wachten tot we ook weer oog krijgen voor andere uitdrukkingen.
-I have only one thing to tell you. vertalen met 'Ik heb je maar één ding te zeggen'? Vaak is een andere oplossing beter, bijvoorbeeld: 'Ik kan je maar één ding zeggen.
-'Is dat wat je wilt?' als vertaling van Is that what you want? roept allerlei vragen op: Wil je dat wel? Wil je dat echt? Wil je dat?
-What am I doing? hoeft niet vertaald te worden met 'Wat ben ik aan het doen?', het mag ook met 'Wat doe ik nou?' afhankelijk van toon en situatie.
-When I was 8 years old... vertalen we natuurlijk niet met 'Toen ik acht jaar oud was...', maar met 'Toen ik acht was' of 'Op m'n achtste'.
-Isn't this amazing? zag ik vertaald met 'Is dit niet helemaal te gek?' Beter, raker, Nederlandser: 'Dit is toch helemaal te gek?'
-Te vaak wordt pick up vertaald met oppikken. Ik weet wel, 'dat is toch niet fout?', 'dat zeg je toch wel?', en al die andere defensieve reacties, maar goede ondertitels ontstaan alleen als je er lol in hebt net dat beetje meer aan het Nederlandse Nederlands te doen.
-What happened? altijd maar vertalen met 'Wat is er gebeurd?' leidt tot vermakelijke situaties. Iemand zit midden in een verhaal over lang geleden. Het wordt spannender en de luisteraar zegt tussendoor ter aanmoediging: Wat is er gebeurd? Nee dus. In zo'n geval, en er zijn veel vergelijkbare gevallen, moet de vertaling bijvoorbeeld zijn: Wat gebeurde er toen?
-Een titel als: 'Wat heeft hij gedaan dat je helemaal hierheen komt?' Je voelt dat dit geen lekker Nederlands is. Soms kun je een zin splitsen en voel je je als vertaler opeens een stuk tevredener: Wat heeft hij gedaan? Waarom kom je helemaal hierheen?
-Op de lagere school had je slimmeriken die een eventuele spelfout vermeden door de twee letters door elkaar heen te schrijven, bijvoorbeeld een c en een k. Dit verschijnsel zien we ook in ondertitelland. There is nothing to it. was vertaald met 'Er is niets aan.' Wat is het nu: saai of makkelijk?
Algemene regel: een ambigue titel is meestal niet goed.
-Niet heel lang geleden struikelde ik over de ondertitel: 'Arts zijn is een eerzaam beroep'. Het blijkt zoals vaak makkelijker om betere alternatieven te bedenken dan aan te geven waarom ie wringt. Een mogelijkheid: 'Artsen hebben een eerzaam beroep'.
-Als je 'recht op de pillen af' in een ondertitel ziet staan dan moet het waarschijnlijk zijn (of je hem nu zelf gemaakt hebt of niet): 'meteen weer aan de pillen'.
-Een tijdje terug stond in Waskracht: 'De VPRO is een radicaal station'. Doe mij in plaats van 'radicaal' maar 'progressief' en vervang 'station' maar door 'omroep'.
-Dat het beeld belangrijk is voor ondertitelaars bleek bij een Morse toen er in de ondertitel stond: 'er lag een tang'. In beeld kwam levensgroot een zogenaamde bahco. Die Morse was een verzamelbak van euvels: kids waren steeds kinderen, ook als het 'jongeren' waren, een chief constable was 'chef', It's... was 'Het is...' en aan 'juwelen' in plaats van 'sieraden' was ook geen gebrek.
-In dezelfde aflevering ook nog een zegswijze die hard op weg lijkt erin te komen: 'ik bedenk me net'. Toch betekent ie ook nog steeds 'ik kom net terug van het idee dat'. Voorlopig nog maar niet in ondertitels doen dus, dat 'me'.
-In een ondertitel: 'aanvallen van astma'. Astma-aanvallen.-'Tot ik eraan kom' betekent iets anders dan 'Tot ik er aankom'. Het gaat om naderen en arriveren.
-'Ik heb (Je hebt) genoeg gehad.' vinden een heleboel mensen niet meer fout. Toch kun je nog een voorkeur hebben voor 'Ik heb (Je hebt) genoeg gedronken (op).
-'Alles wat ze wilde, was...' 'Alles' is te veel: 'Het enige...' is genoeg.
-That sums it up vertaald met 'Dat zegt het wel' zegt genoeg.
-'Volgende keer ontkom je me niet.' Er is iets mis met deze titel, maar ik kan maar niet zeggen wat. Moet het 'ontsnap je me niet' zijn? Het taalgevoel gebruiken is vaak het beste.
-Muziek geeft veel problemen: the words wordt vaak 'de woorden' i.p.v. 'de tekst', muziek wordt vaak 'geschreven' i.p.v. gecomponeerd.
-Een ondertitel als 'In San Francisco heerste een filosofie...' is deze instinkerslijst onwaardig.
-Het luchtje van de letterlijkheid: 'deze hele poespas' (al deze/die poespas'), 'Was het dat?' ('Was dat alles?'), 'vliegtuigticket' ('vliegticket'), 'gave' ('talent'), 'mijn vader is 'n dokter ('is dokter'), 'supermodel' ('topmodel') (. Ook 'de' i.p.v. 'die' valt hieronder: 'Wie is achter de (die) gestolen auto aan?' Als je de zaak omzet, is het net of een puzzelstukje dat niet leek te passen, opeens op z'n plaats valt. Het maakt blijer om het goed te doen. Het overmatig gebruik van 'jezelf' is een ander voorbeeld: 'Ik heb mezelf (me) gewassen.' Allemaal in vertalingen uit den boze, tot een tijdje nadat het gemeengoed is geworden.
-In de Nederlandse vertaling van een roman van een Zuid-Afrikaanse schrijfster staat: 'en de baby deed het hek dicht.' Het ging om een groot boerenhek. Oorzaak: een baby kan een 'baby' zijn, vaak is het echter een 'peuter' of 'kleuter'. Ervaren vertalers halen de schouders op. Maar hoe kan het dan dat er wekelijks zinnen in ondertitels staan als: 'Ik wil een baby van hem. 'Een baby krijgen' is misschien niet fout, maar goed is het ook niet, of misschien hangt het ervan af hoe vaak je het gebruikt.
-Tegen een meisje van 4 zei iemand in de ondertitel: 'Nou, je doet het fantastisch.' Dat is natuurlijk geen vertalen, en ondertitelen is eigenlijk meer dan vertalen. Een andere keer viel ik uit mijn stoel van 'levensredders'. Kon ik van schrik zelf even niet op het woord 'mensenredders' komen.
-Gezien op tv: 'Ze zwommen verspreid over het meer.' Gelukkig was er beeld bij. In hetzelfde programma 'hing een hoge concentratie wier'. Ik hoor wel eens: het gaat er toch om dat je begrijpt wat er bedoeld wordt, en niet hoe het gezegd wordt? Ben ik het niet mee eens.
-In een programma over een binnenhuisarchitect werd gezegd It has the same colour as the fabric. De ondertitel was: 'Het heeft dezelfde kleur als de fabriek'. Er kwam natuurlijk geen fabriek in het programma voor.
-Een tijdje terug alweer werd over een pakketje in een detectiveserie gezegd: He dropped this in my lap. De ondertitel luidde: 'Hij heeft het in mijn laboratorium neergezet.' Zo'n fout mag een eindredacteur zich ook een beetje aanrekenen want elke vertaler zal hem af en toe maken.
-In een relatiedrama zei iemand in de ondertitel tegen z'n partner: 'Ik laat je ons niet kapotmaken.' 'Ons' was de correcte vertaling van us wat zoveel betekent als onze relatie. Een mooie ondertitel luidt dan: 'Ik laat jou onze relatie niet kapotmaken.'
-Stay out of problems zie je soms heel mooi vertaald met 'Gedraag je een beetje', ondanks allerlei verleidelijke letterlijke mogelijkheden.
-Gezien in een ondertitelvertaling: 'de geologie van een gebied', en misschien is het begrijpelijk, een woord als 'gesteldheid', wie gebruikt dat nog? Bijna alleen in de uitdrukking 'geologische gesteldheid', denk ik. 'Een bewapend kamp' in hetzelfde programma is andere koek. Je verbaast je telkens weer over hoe vol vooronderstellingen het Nederlands zit. Alleen personen e.d. kunnen 'bewapend' zijn, al zal ik wel wat mogelijkheden over het hoofd zien.
-Een 'oudere' is vaak eigenlijk een 'bejaarde'.-Al die Amerikaanse wetenschappelijk medewerkers tot 'professor' bombarderen, zoals in vertalingen nogal eens gebeurt, komt volgens mij niet door een nationaal minderwaardigheidscomplex.
-Grow up. wordt in het Engels nogal eens uit de grond van het hart gezegd. Rowan Atkinson zei het een keer in een programma. Het was heel fraai vertaald met: 'Stelletje pubers.' Het moeilijke van ondertitelen is dat dit in allerlei contexten niet kan. Het moet altijd weer anders, aangepast aan de situatie.
* * * * * * *
